De farce van Hitlers verzen

UPDATE (13-02-2017): Menno Wigman heeft essay terugtrokken (NRC, 10-02-2017). Uitgevers verklaren aan De Standaard (11-02-2017): ‘Bij nader onderzoek blijken de gedichten niet van Hitler te zijn.’ Zie: Dossier Bloemen van het kwaad.

Dagblad Trouw stelt vandaag op de voorpagina de vraag: ‘Kun je genieten van Hitlers gedichten?’ Het antwoord is simpel: nee, want ze bestaan niet (meer). Toch wordt in ‘Letter & Geest’ een door Adolf Hitler ‘geschreven’ gedicht afgedrukt, in een essay over ‘despotenpoëzie’ van Menno Wigman.

runsky_ansicht_npe_250Dat aan Hitler toegeschreven gedicht ‘Denk daaraan’ (origineel: ‘Denk’ es’) is in werkelijkheid door de Duitse dichter en toneelschrijver Georg Runsky (1866-?) geschreven, en is beter bekend als ‘Wenn deine Mutter alt geworden’. Deze ‘vergeten’ auteur publiceerde in de jaren 1890-1925 een dichtbundel en een vijftiental toneelwerken. Zijn gedicht stond in z´n debuutbundel uit [ca. 1906] en werd vanaf tenminste 1908 in kranten afgedrukt. In de jaren twintig werd het gepubliceerd op een ansichtkaart, mét vermelding van de naam van de echte auteur. Kennelijk is ergens daarna dit vers aan Hitler toegeschreven.

Hitler schreef als puber gedichten – maar die heeft hij, nadat hij Oostenrijk in 1938 annexeerde, laten vernietigen. Dat ze bestaan hebben weten we van Hitlers jeugdvriend August Kubizek (1888-1956). Deze berichtte daarover in Adolf Hitler, mein Jugendfreund (1953). Uit herinnering – tot beschrijvend proza verbasterd en ongeschikt om in een bloemlezing te gebruiken.

Riskant

Het in Trouw afgedrukte essay vormt het nawoord van de binnenkort te verschijnen bloemlezing Bloemen van het kwaad (samenstelling Paul Damen, uitgeverij Koppernik). Dit 520 pagina’s tellende boek bevat volgens Wigman werk van dertig ‘dichtende’ dictators. Nu is van veel dictators bekend dat ze ghostwriters inhuurden om romans en poëmen te bakken – met andere woorden: het is nogal riskant om uit dat materiaal een bloemlezing te maken, en het is al helemaal riskant om uit dat ghostwerk ook maar iets te concluderen, behalve dat sommige dictators luie ijdeltuiten zijn, die graag met andermans veren pronken.

Eerdere Hitler-vervalsingen

In 1983 brak grote opwinding uit over de vondst van Hitlers dagboeken door het Duitse weekblad Stern. Het tijdschrift had die boeken voor negen miljoen D-mark (met inflatiecorrectie nu zo’n slordige 8,3 miljoen euro) verworven. Al snel bleken die boeken een vervalsing. Wereldwijde hoon brak uit. Stern ging door het stof en de verantwoordelijke hoofdredacteur en zijn assistent werden ontslagen.

Gezien deze voorgeschiedenis is het op z’n minst vreemd te noemen dat men noch bij Trouw noch bij uitgeverij Koppernik gecheckt heeft of de claims – wat betreft de authenticiteit van de inhoud van het boek – van de samensteller wel kloppen.

© Bart FM Droog, februari 2016
Licht herziene versie december 2016

Bronnen:

Georg Runsky, pseudoniem van Karl Wilhelm August Georg Runschke (Brieg, 6 september 1866-?). Dichter, componist, zanger, toneelschrijver. Was tot 1906 actief als tenor, daarna richtte hij zich vooral op het schrijven en componeren. In 1907-1908 stond hij te boek als succesvol componist.
Bron: Sachsens Gelehrte, Künstler und Schriftsteller in Wort und Bild. Nebst einem Anhang: „NichtSachsen”. Herausgegeben und redigiert von Bruno Volger. Bruno Volger Verlagsbuchhandlung, Leipzig-Gohlis, 1907—1908.
https://archive.org/…/sachsensgelehrt00volggoog_djvu.txt
Afbeelding ansichtkaart: www.ansichtkarten-center.de. Eimeldingen (D), met dank aan Ilona Beyer.
Mutti-gedicht [vrijwel identieke versie]. Hermanner Volksblatt (Hermann, Missouri, USA), 4 september 1908
http://chroniclingamerica.loc.gov/lccn/sn93060116/1908-09-04/ed-1/seq-1/ (rechtste kolom, midden)
Mutti-gedicht [identieke versie]. Neue Warte am Inn (Braunau, Oostenrijk), 23 januari 1909
Deutsche National Bibliothek, Leipzig/Frankfurt am Main
August Kubizek. Adolf Hitler, mein JugendfreundStocker, Graz/Göttingen, 1953. 352p.
August Kubizek. The young Hitler I knew. Introduction H.R. Trevor-Roper. 1955 (herdruk bij Greenhill Book, Barnsley (UK), 2006)
https://archive.org/details/TheYoungHitlerIKnew
Henk Strabing. ‘De farce met Hitlers dagboeken‘. De Volkskrant, 20-04-1998.
Bart FM Droog. ‘Adolf Hitler schreef ook poëzie!’ (1 en 2) Rottend Staal, 7 en 8 oktober 2004.
http://www.epibreren.com/rs/rs_archief200410.html
Wim Zaal. Valsheid in geschriften. Literaire vervalsingen en mystificaties. Uitgeverij Aspekt, [Soesterberg], 2009. [= 2de herz. en uitgebreide druk van: De verlakkers. Literaire vervalsingen en mystificaties. Amber, Amsterdam, 1991].
Bart FM Droog. ‘De dichter Hitler, de romancier Goebbels en de democraat Wilders. NPE Nieuwsblog, 22-03-2014.
Menno Wigman. ‘Dichtende despoten’. Trouw, 20-02-2016.
Bloemen van het kwaad. Gedichten van dictators. Samenstelling en vertaling Paul Damen. Met een nawoord van Menno Wigman. Koppernik, [Amsterdam],  [2016], 517 p. 2de druk [1e druk 2016].


———————————

 

Dit bericht is onderdeel van de

Nederlandse Poëzie Encyclopedie
Geplaagd door geldoverlast? Adopteer een dichter!
Partners: Poëziecentrum Gent | Ensafh | Neder-L |
Poëziecentrum Nederland | Perdu |  Poëzieweek |
paukeslag_200
– www.paukeslag.org

Poëzieactiviteiten bezoeken of aanmelden? Zie:  De Poëziekalender

Dit bericht is mede mogelijk gemaakt door:      lira_fonds_100

—————————————-

Overnachten  bij Berlijn? Das  Haus!

This entry was posted in Algemeen poëzienieuws, Bloemlezingen. Bookmark the permalink.

Comments are closed.